Từ Trường Phái Tân Xã Hội Học Giáo Dục tới Trường Phái Duy Thực Xã Hội (tiếp và hết)

  8 .Các dạng tri thức và ý nghĩa của chúng

Trong phần cuối này tôi muốn nói ngắn gọn về ý nghĩa giáo dục qua năm điểm chính rút ra từ sự biệt hóa mang tính xã hội của tri thức, với nền tảng từ Durkheim, Vygotsky và Bernstein. 

•    Sự khác biệt căn bản giữa tri thức và kinh nghiệm 

Nếu không có sự khác biệt trọng tâm trong lý thuyết xã hội về tri thức của Durkheim này thì quan điểm về chương trình học hay thậm chí là giáo dục nói chung đều không có ý nghĩa gì hơn là những cơ quan tổ chức kiểm soát trí óc con trẻ - giống như ý kiến của Foucault về cuốn sách gây ảnh hưởng của mình nhan dề Kỉ luật và Trừng Phạt (Foucault  1977). Tại sao xã hộ lại muốn các cơ sở giáo dục với chức năng chuyên môn hóa như nhà trường nếu tất cả những gì nó có thể mang lại cho đứa trẻ là các kinh nghiệm mới? Hậu quả nảy sinh từ việc chối bỏ quan điểm phân biệt các dạng tri thức của Durkheim này đã được chứng minh qua những thất bại liên tiếp của các nhà giáo dục cấp tiến trong những nỗ lực đồng hóa các phạm trù tri thức với kinh nghiệm và nỗ lực xây dựng một chương trình học dựa trên kinh nghiệm. Những chương trình học gây tai hại nhất lại chính là những chương trình có thiện ý giúp trẻ em học chậm hoặc thiếu hứng thú học tập bằng cách dựa trên kinh nghiệm của chúng và chỉ dừng ở đó. Hậu quả tương tự đối với chương trình học hướng nghiệp cũng được trình bày hết sức kĩ lưỡng qua cuốn sách mới xuất bản của Leesa Wheelahan (Wheelahan 2010). Mặc dù bối cảnh Wheelahan phân tích là nước Úc nhưng qua đó người đọc hoàn toàn có thể liên hệ với những chương trình hướng nghiệp ở các quốc gia khác. 

Từ Trường Phái Tân Xã Hội Học Giáo Dục tới Trường Phái Duy Thực Xã Hội (tiếp)

5. Luận đề “Tri thức Là Quyền Lực” và Những Vấn Đề Của Nó

Sau này tôi nhận ra rằng với tư cách là một lý thuyết cách tiếp cận theo quan điểm xã hội đối với chương trình học, hay nói cách khác quan điểm rằng “tri thức là quyền lực” mà tôi đề ra trong cuốn sách  bộc lộ ít nhất ba vấn đề căn bản:

· Nó có tính mâu thuẫn – nó không tự áp dụng được luận đề đó cho chính mình – tại sao người ta cần phải chấp nhận nó trong khi nó tự nhận mình làm cơ sở để bác bỏ quan điểm rằng có những dạng tri thức có tính tin cậy hơn những dạng khác?

· Nó đi ngược với thực tế rằng trong mọi xã hội có những dạng tri thức được cho là ưu việt hoặc đáng tin cậy hơn, giúp con người tiến tới gần hiện thực hơn những dạng tri thức khác. 

· Nó không mang lại cơ sở nào cho một chương trình học mới,   hay cơ sở cho việc thêm vào hay giảm tải thứ kiến thức nào đó trong chương trình học ngoài việc chỉ công nhận rằng người có quyền là người được quyết định. Nếu chương trình học được định nghĩa như là hệ thống “tri thức của kẻ mạnh” thì định nghĩa ngược lại sẽ là hệ thống “tri thức của kẻ yếu” – và còn là gì nữa?  

Từ Trường Phái Tân Xã Hội Học Giáo Dục tới Trường Phái Duy Thực Xã Hội

  (NKT) Michael F D Young là một nhà lập thuyết người Anh, ông đã tạo ra tiếng vang trong giới nghiên cứu giáo dục trên thế giới khi cho ra đời tác phẩm "Tri thức và Kiểm soát" (1971), trong đó có những ý tưởng mạnh mẽ đặt nền móng cho trường phái "Tân xã hội học giáo dục". Tôi đã đọc tác phẩm này, dã sử dụng nó trong luận án tiến sĩ (2006) và có bài "Giới thiệu xã hội học curriculum" đăng trên Tạp chí Xã Hội Học số 1 - 2008. Từ đó đến nay, tôi không cập nhật lý thuyết của Young. Duyên phận, tôi may mắn được gặp cô học trò mới tinh của ông người Hà Nội tại Sài Gòn, và cũng từ đó biết được Young đã thay đổi thế nào trong tư tưởng của ông. Ông đã đi từ trường phái "Tân xã hội học giáo dục" của chính ông sang trường phái "duy thực xã hội". Sự thay đổi này giúp soi sáng được nhiều điều khi lý luận về chương trình giảng dạy mà những tư tưởng trong "Tri thức và kiểm soát" vốn nặng về "Kiến tạo luận" đã bí không giải thích được một cách cặn kẽ.

Một điều vinh dự hơn nữa, chúng tôi đã thành công trong việc mời GS. M. Young thuyết trình về các tư tưởng của ông tại IRED trong cuối tháng 7/2012. Đây là một dịp hiếm có với chúng tôi, các nhà nghiên cứu giáo dục, các nhà lãnh đạo giáo dục, cũng như những người làm nghề "trồng người" ở Việt Nam. Nhân dịp này, tôi xin giới thiệu các bài viết mới của ông đã được đồng nghiệp Kim Quý, học trò cưng của M. Young chuyển ngữ. Xin cám ơn Kim Quý, cám ơn GS.  M Young.
Sau đây là bài viết về quá trình thay đổi trong nhận thức luận của GS. Young. Bài viết dài, nên sẽ được post trong nhiều lần.

Những cuộc đua phản chức năng

 Nguyễn Khánh Trung

Meghan Vogel dìu bạn để cùng về đích

Cách đây mấy tuần, báo giới Mỹ đã đưa tin và bình luận về một cuộc đua chạy cự ly 3.200m của bang Ohio, trong đó Meghan Vogel 17 tuổi, đáng lý đã về đích, nhưng khi phát hiện một bạn đua gần kiệt sức cách đích đến 30m, thay vì vượt lên để giành chiến thắng, Volgel đã quàng tay qua vai McMath và dắt dìu cô này cùng về đích.¹

Theo luật chơi thì đáng lý Vogel và McMath đều bị loại, nhưng ban tổ chức giải đua đã quyết định cho McMath về thứ 14 và Vogel về thứ 15 để biểu dương tinh thần fair play trong thể thao của Vogel. Báo chí sau đó đã khen ngợi hành động cao đẹp này. Trả lời phỏng vấn, Vogel cho biết là đã choáng với những khen ngợi “quá lời” của báo chí, cô bé chỉ giản dị rằng: “Giúp đỡ bạn ấy đến được đích làm cho tôi thấy thỏa mãn hơn là đoạt được chức vô địch của toàn bang”. Câu chuyện đang tác động tích cực lên xã hội nói chung và lứa tuổi teen nói riêng.

Cũng trong thời gian này, tại Việt Nam cũng diễn ra một cuộc đua khác, đó là thi tốt nghiệp phổ thông. Qua các clip video mà một em học sinh quay được ở Đồi Ngô, người ta thấy người lớn và các cô cậu sĩ tử rất đoàn kết dắt dìu nhau về đích. Câu chuyện này cũng đang gây xôn xao báo giới và xã hội, tạo ra một ảnh hưởng tiêu cực nặng nề, không những làm nhiều người chẳng còn tin tưởng gì vào các con “số đẹp” tỷ lệ tốt nghiệp được công bố sau đó, mà đáng ngại hơn là sự kiện này đang phản ánh hiện tượng dối trá, gian lận đang tồn tại ngay trong môi trường giáo dục.

Ông Tây phân làn và bài học người con dành cho cha

   Nguyễn Khánh Trung (viết từ Pháp)  

-Tôi viết những dòng này sau khi xem clip trong bài “Tây ‘ba lô’ điều khiển giao thông tại Hà Nội” đăng trên VietNamNet. Cảnh quay này làm tôi nhớ lại một câu chuyện khác khi tôi đang ngồi trên chuyến bay từ Bangkok về sân bay Tân Sơn Nhất.

Trật tự giao thông phụ thuộc ý thức người dân

Trên chuyến bay đó, người Việt mình chen nhau giành nhà vệ sinh rất mất trật tự, thấy thế một ông Tây ở hàng ghế gần đó đã tự nguyện đứng lên làm trật tự bằng cách đứng giữa lối đi và chỉ định cho từng người một đi vệ sinh tuỳ theo thời gian người đó đến trước hay sau. Nghĩa là ông Tây tập cho bà con mình xếp hàng để đảm bảo sự công bằng và trật tự trong khu vực gần nhà vệ sinh của máy bay.

Học mầm non ở Pháp

Nguyễn Khánh Trung (viết từ Pháp)

- Chuyên gia giáo dục Nguyễn Khánh Trung đang có con trai học ở một trường mầm non tại Pháp. Dưới đây là bài viết anh chia sẻ về cách dạy dỗ của cô giáo mầm non ở Pháp qua buổi họp phụ huynh.

TIN BÀI LIÊN QUAN:

Ký sự sởn da gà của cô giáo mầm non
Những câu chuyện đồng cảm với 'giáo sinh mầm non'

Con trai tôi đang học những ngày cuối của lớp vỡ lòng tại một trường mầm nonở Pháp, năm học tới sẽ vào lớp một. Ngoài việc liên lạc với chúng tôi qua “sổliên lạc” hằng ngày, cô giáo cháu gặp riêng vợ chồng tôi ba lần trong năm học.

Quang cảnh trường mầm non nơi con trai tác giả theo học. (Ảnh NTK.)

Lợi ích, vai trò của phản biện trong xã hội và mục tiêu của giáo dục

      Nguyễn Khánh Trung

Trong bài viết này, tôi sẽ không tham gia tranh luận xung quanh định nghĩa về “trí thức” là gì, cũng không bàn đến cách tiếp cận về khái niệm này, nhưng xin chia sẻ vài suy nghĩ về lợi ích và vai trò của phản biện trong xã hội, từ đó liên hệ đến mục tiêu của giáo dục.

Châm ngòi cho cuộc tranh luận về chủ đề trí thức là việc Gs. Ngô Bảo Châu trả lời phỏng vấn Báo Tuổi Trẻ Cuối Tuần cách đây mấy tháng. Những ý tưởng nơi một nhân vật nổi tiếng đã lôi cuốn một số đông các học giả và người dân tham gia tranh luận thông qua một loạt các bài báo, các bình luận trên các báo giấy, báo mạng chính thống và phi chính thống. Người ủng hộ, người phê bình, người khác tìm cách dung hòa, người khác nữa lại đề cập tới cội nguồn của khái niệm “trí thức”, ý nghĩa và những diễn tiến lịch sử gắn liền với khái niệm này trên thế giới, cách tiếp cận khái niệm của những người tham gia thảo luận, v.v.. Câu chuyện đã tạo ra một sự tác động sâu rộng, mà theo tôi, đã và đang mang lại lợi ích cho những người tham gia, cho cộng đồng và sự phát triển nói chung của xã hội.